Cuireann an tAire Nic an tSaoi agus an tAire de Brúin fáilte roimh achtú dlí chun deireadh a chur le fadhbanna a dhéanann difear do chearta slí

 

 

30 Samhain 2021

Chuir an tAire Dlí agus Cirt, Eiléana Nic an tSaoi, TD, fáilte roimh rith agus achtú an Achta um Athchóiriú an Dlí Talún agus Tíolactha (Leasú), 2021, inniu. Críochnaíodh céimeanna deiridh an Bhille sa dá Theach den Oireachtas Dé Céadaoin, an 24 Samhain, agus shínigh an tUachtarán ina dhlí é Dé hAoine, an 26 Samhain. Tagann an tAcht i ngníomh inniu, Dé Máirt, an 30 Samhain.

Leis an Acht seo, aisghairtear roinnt athruithe ar an dlí maidir le héasúintí agus profits à prendre forordaitheacha, faoin Acht um Athchóiriú an Dlí Talún agus Tíolactha, 2009, ar athruithe iad a bhí le teacht i bhfeidhm Dé Céadaoin, an 1 Nollaig. 

Dúirt an tAire:

“Tá lúcháir orm fáilte a chur roimh achtú an Achta phráinnigh seo. Tríd an Acht a rith seachnaítear deacrachtaí ‘ciumhais aille’ a bhí le bheith ann ar an 1 Nollaig, tráth a raibh mórathruithe ar an dlí a bhaineann le cearta slí príobháideacha agus le cearta forordaitheacha eile le teacht i bhfeidhm.

“Is eol dom go raibh na hathruithe sin a bhí le tarlú ina gcúis imní agus struis do chuid mhór daoine agus gurbh amhlaidh, mar thoradh ar na hathruithe sin, go raibh baol ann go gcaillfeadh feirmeoirí agus úinéirí tí cearta tábhachtacha a bhí á dteachtadh le fada an lá gan aon díospóid ina leith. Leis an Acht seo aisghairtear na hathruithe sin agus cosnaítear cearta atá faighte agus blianta úsáide atá faighte.‘’

Áirítear na nithe seo a leanas i measc samplaí coitianta d’éasúint fhorordaitheach:

- ceart chun píobáin uisce nó séarachais atá faoi thalamh comharsan a úsáid,

- ceart ar thacaíocht idir foirgnimh thadhlacha atá ar úinéireacht ag daoine éagsúla, nó

- ceart slí príobháideach chun rochtain a fháil ar do theach cónaithe, nó ar pháirc de do chuid, ar ceart slí é thar lána a théann trasna thalamh do chomharsan.

 

Lean an tAire uirthi:

“D’fhéadfadh cuma an-choimhthíoch nó an-doiléir a bheith ar théarmaí dlí amhail ‘éasúintí forordaitheacha’ nó ‘profits à prendre’ ach, go praiticiúil, is saincheisteanna iad a ngabhann iarmhairtí atá an-díreach agus an-phraiticiúil leo i gcás cuid mhór daoine.” 

D’ardaigh geallsealbhóirí áirithe mór-ábhair imní faoi na hathruithe a bhí le teacht i bhfeidhm ar an 1 Nollaig 2021, lena n-áirítear an Dlí-Chumann agus Comhairle an Bharra.

Chuir an tAire Stáit, Séamus de Brúin, a sheol an reachtaíocht tríd an Seanad, lena ndúirt an tAire:

“B’ionann an tAcht um Athchóiriú an Dlí Talún agus Tíolactha, 2009, agus mír thábhachtach reachtaíochta athchóiriúcháin lena ndearnadh líon mór dlíthe agus coincheap a bhí as dáta a aisghairm agus lena ndearnadh nuachóiriú ar chuid mhór dár ndlí talún agus tíolactha.

“Ach, tar éis breithniú cúramach a dhéanamh ar na hábhair imní a d’ardaigh geallsealbhóirí faoin gcaibidil áirithe sin d’Acht 2009, ba léir, a mhéid a bhaineann leis an réimse an-chasta sin den dlí, nach raibh na forálacha a bhí i gceist ag feidhmiú mar a bhí beartaithe.

“Táim buíoch den Dlí-Chumann agus de Chomhairle an Bharra, go háirithe, as an obair a rinne siad chun aird a tharraingt ar na deacrachtaí a bheadh ann. Ba mhaith liom buíochas a ghabháil, freisin, leis na geallsealbhóirí go léir a d’oibrigh le mo Roinn chun forbairt a dhéanamh ar fhorálacha an Bhille agus leis an Ard-Aighne i leith na comhairle luachmhaire dlí agus na hoilteachta dréachtaithe a soláthraíodh.’

Chomh maith leis na mórathruithe a bhí le teacht i bhfeidhm ar an 1 Nollaig 2021 faoi Acht 2009 a aisghairm, foráiltear mar a leanas leis an Acht um Athchóiriú an Dlí, 2021:

 Mar fhocal scoir, dúirt an tAire Nic an tSaoi:

“Leis an Acht seo, tugtar aghaidh ar an riachtanas is práinní trí na mórathruithe a bhí le teacht i bhfeidhm ar an 30 Samhain a aisghairm agus, ar an dóigh sin, trí dheireadh a chur leis an spriocdháta.

“Ach d’fhéadfadh sé go mbeidh gá le hathchóiriú níos cuimsithí. Tá aontaithe ag an Rialtas athbhreithniú am-theoranta a bhunú chun aon athruithe breise is inmhianaithe a shainaithint d’fhonn a chinntiú go mbeidh bonn fadtéarmach inbhuanaithe ag baint leis an réimse seo den dlí.

“Tá súil agam go mbeifear in ann tús a chur leis an obair ar an athbhreithniú go luath san Athbhliain, d’fhonn an obair a chríochnú faoi dheireadh an tsamhraidh.”

CRÍOCH../


Nótaí d’Eagarthóirí:

Táthar ag súil leis go ndéanfar an tAcht um Athchóiriú an Dlí Talún agus Tíolactha (Leasú), 2021, arna achtú, a fhoilsiú go gairid ar láithreán gréasáin Thithe an Oireachtais. Idir an dá linn, tá tuilleadh faisnéise ar fáil ag na naisc seo a leanas: https://www.oireachtas.ie/en/bills/bill/2021/140/?tab=bill-text, agus https://president.ie/en/the-president/2021-legislation

Cheadaigh an Rialtas dréachtú agus foilsiú an Bhille um Athchóirí an Dlí Talún agus Tíolactha ar an 21 Meán Fómhair 2021. Foilsíodh an Bille tar éis don Roinn Dlí agus Cirt a bheith i dteagmháil, ar bhonn forleathan, leis na geallsealbhóirí lena n-áirítear an Dlí-Chumann, Comhairle an Bharra, an tÚdarás Clárúcháin Maoine agus an Coimisiún um Athchóiriú an Dlí.

Foráiltear le halt 7 den Acht go dtiocfaidh an tAcht i ngníomh ar an 30 Samhain 2021. Déantar tagairt san Acht d’éasúintí agus profits à prendre forordaitheacha (tugtar míniú ar na téarmaí sin anseo thíos). Ní dhéanann sé difear do chearta slí poiblí ná do chearta atá leagtha amach i ngníomhais teidil i scríbhinn.

Is éard atá in éasúintí ná cearta príobháideacha áirithe atá ag úinéir maoine thar mhaoin chomharsan. Ar shamplaí coitianta tá:

Níl profits à prendre chomh coitianta céanna agus is cearta príobháideacha iad atá ag duine (nach gá, de riachtanas, a bheith ina úinéir maoine nó ina húinéir maoine) thar thalamh duine eile, ar cearta iad lena mbaineann táirge aiceanta na talún a thógáil (amhail cearta iascaireachta agus lámhaigh, nó cearta traidisiúnta áirithe a bhaineann le bailiú feamainne).

Is éard atá in éasúintí (nó profits à prendre) ‘forordaitheacha’ ná cinn atá faighte le forordú (is é sin, trí úsáid, de cheart, ar feadh tréimhse fada, i gcás nach bhfuil aon ghníomhas i scríbhinn ann lena ndeonaítear an ceart go foirmiúil nó i gcás an gníomhas i scríbhinn a bheith caillte).  Tá feidhm ag coinníollacha éagsúla dlíthiúla – go háirithe, ní mór don éilitheoir a chruthú go bhfuil líon íosta blianta úsáide leanúnaí i gceist, de cheart, chun a shuíomh go bhfuil éasúint fhorordaithe nó profit à prendre forordaithe faighte aige nó aici. Ba thréimhse fiche bliain an ghnáth-thréimhse úsáide a bhí i gceist roimh theacht i ngníomh Acht 2009.

Faoi Chuid 8 de Chaibidil 1 den Acht um Athchóiriú an Dlí Talún agus Tíolactha, 2009, arna leasú leis an Acht um an Dlí Sibhialta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2011, bhí athruithe suntasacha ar an dlí maidir le héasúintí agus profits à prendre forordaitheacha le teacht i bhfeidhm ar an 1 Nollaig 2021. Ach tháinig ábhair mhóra imní chun cinn faoi na hathruithe sin:

Seo a leanas na príomhathruithe a rinneadh le hAcht 2021:

 

 

 

 

 

 

 

 

Fís Amháin Státseirbhís